TP HCM có kế hoạch mở rộng độ phủ giao thông công cộng với loạt minibus?

Chị Như (TP.HCM) cho biết từng có ý định đi xe buýt để tiết kiệm chi phí đi lại, nhưng khoảng cách gần 1 km từ nhà đến trạm khiến việc di chuyển trở nên bất tiện. Với nhiều người sống trong các khu dân cư nằm sâu trong hẻm hoặc đường nhánh, quãng đường đi bộ kéo dài khiến tổng thời gian di chuyển bằng xe buýt khó cạnh tranh với xe máy cá nhân.

Doanh nghiệp tích cực đón đầu các chính sách khuyến khích gia tăng phương tiện giao thông công cộng. 

Theo Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, áp lực giao thông tại thành phố đang ngày càng gia tăng khi hệ thống vận tải công cộng chưa đủ năng lực đóng vai trò chủ lực. Ông Huỳnh Thế Du - Thành viên Viện Sáng kiến Việt Nam nhận định, tại các đô thị phát triển, tỷ lệ sử dụng giao thông công cộng thường đạt khoảng 40-50%, trong khi TP.HCM hiện vẫn chưa đến 2%.

Năm 2025, TP.HCM có khoảng 2.400 xe buýt, phục vụ khoảng 240 triệu lượt khách mỗi năm. Tuy nhiên, với quy mô dân số hơn 14 triệu người, con số này cho thấy phần lớn người dân vẫn phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Theo ước tính, thành phố cần tối thiểu khoảng 5.000 xe buýt để vận hành hiệu quả, nhưng hiện mới đạt chưa tới một nửa nhu cầu. Bên cạnh đó, tỷ lệ đất dành cho giao thông vẫn dưới 10%, thấp hơn mức tối thiểu khoảng 12%, tiếp tục tạo áp lực lớn lên hạ tầng đô thị.

Trong bối cảnh đó, bài toán phát triển giao thông công cộng không chỉ nằm ở việc tăng số lượng phương tiện, mà còn ở khả năng đưa dịch vụ đến gần hơn với người dân.

Theo kế hoạch được UBND Hà Nội đưa ra, trong vòng 5 năm tới, người dân nội thành sẽ có thể tiếp cận điểm kết nối xe buýt trong phạm vi khoảng 500 m. Đây cũng là hướng đi được nhiều đô thị nghiên cứu nhằm gia tăng sức hút của vận tải công cộng.

Xe buýt cỡ nhỏ và lời giải cho bài toán “chặng đầu - chặng cuối”

Khảo sát tại khu vực trung tâm cho thấy khoảng cách đi bộ đến điểm dừng xe buýt thường dao động từ 100-300 m, nhưng tại nhiều khu vực có thể lên đến 800 m; nếu tính từ các tuyến hẻm hoặc khu dân cư sâu bên trong, quãng đường tiếp cận trung bình có thể vượt quá 1 km. Với thời gian đi bộ từ 15-30 phút để ra bến hoặc điểm trung chuyển, tổng thời gian đi lại bằng xe buýt đôi khi kéo dài gấp đôi so với xe máy.

Trước thực tế này, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP.HCM cho biết thành phố đang nghiên cứu triển khai các tuyến buýt cỡ nhỏ nhằm kết nối khu dân cư với các trục giao thông chính. Mô hình được kỳ vọng sẽ giúp mở rộng độ phủ vận tải công cộng tại những khu vực có hạ tầng hạn chế, nhiều đường hẹp hoặc mật độ dân cư cao.

Các dòng xe buýt cỡ nhỏ hiện nay được thiết kế linh hoạt hơn so với xe buýt truyền thống, phù hợp vận hành trong các tuyến phố nhỏ hoặc khu dân cư đông đúc. Một số mẫu xe trên thị trường như Gazelle CITY hay Gazelle CITILINE có chiều rộng khoảng 2,2 m, chiều dài từ 6 - 6,8 m, giúp việc di chuyển trong nội đô trở nên thuận tiện hơn.

Các xe buýt nhỏ đang được triển khai đến từng khu dân cư, nhằm mang lại sự thuận tiện hơn cho hành khách. 

Không chỉ tối ưu về kích thước, các mẫu xe này còn được trang bị thiết kế sàn thấp, cửa lên xuống thuận tiện cùng khả năng hạ thấp thân xe và dốc sàn thông minh. Những cải tiến này giúp rút ngắn thời gian dừng đón khách, đồng thời hỗ trợ tốt hơn cho người cao tuổi, trẻ em hoặc người khuyết tật.

Ông Hoàng (Hà Nội), một hành khách lớn tuổi, chia sẻ: “Khoảng vài năm trở lại đây tôi đi xe buýt thường xuyên hơn vì xe mới giờ có sàn thấp lên xuống thuận tiện. Sau này mà có thêm xe nhỏ vào tận phố thì người già chân yếu đỡ phải đi bộ nhiều.”.

Thành phố triển khai các tuyến xe buýt sàn thấp thân thiện hơn với mọi hành khách.

Song song với yếu tố tiện lợi, việc sử dụng động cơ đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 5 cũng phù hợp với định hướng phát triển giao thông xanh trong dài hạn, góp phần giảm phát thải và cải thiện chất lượng môi trường đô thị.

Ủng hộ định hướng phát triển hạ tầng đô thị của cơ quan quản lý, đại diện hãng GAZ chia sẻ: “Chúng tôi hoan nghênh định hướng của Chính phủ trong việc thúc đẩy giao thông công cộng. Song song đó, GAZ Thành Đạt cũng đã chủ động đầu tư và mở rộng danh mục phương tiện như xe buýt đô thị cỡ nhỏ, xe buýt ngắm cảnh, đến các dòng xe tải nhẹ, xe tải van linh hoạt cho vận chuyển và giao hàng nhằm đáp ứng đa dạng nhu cầu di chuyển.”

Bên cạnh phục vụ vận tải hành khách nội đô, các dòng xe buýt nhỏ và xe chuyên dụng cũng đang được ứng dụng tại nhiều thành phố du lịch nhằm tăng trải nghiệm di chuyển cho du khách và mở rộng khả năng kết nối trong khu vực trung tâm.

Xe buýt ngắm cảnh được đưa vào triển khai tại các thành phố du lịch. 

Sự xuất hiện của các phương tiện nhỏ gọn, linh hoạt được kỳ vọng sẽ giúp tăng độ phủ của mạng lưới vận tải trong đô thị, đặc biệt tại các khu vực mà xe buýt cỡ lớn khó tiếp cận. Khi việc đi lại trở nên thuận tiện hơn ngay từ “chặng đầu tiên”, người dân sẽ có thêm động lực chuyển dịch từ phương tiện cá nhân sang sử dụng giao thông công cộng.